Η Είσοδος στα Ιεροσόλυμα στο Ψαλτήριο της Μελισένδης: μικρογραφία του 12ου αιώνα
Ένας γκρίζος όνος διασχίζει το χρυσό βάθος, με τον Χριστό καβάλα. Κάτω από τις οπλές του δύο μορφές απλώνουν τα ιμάτιά τους· στα αριστερά, οι ακόλουθοί του υψώνουν το βλέμμα προς το μέρος του. Η Είσοδος στα Ιεροσόλυμα καταλαμβάνει το φ. 5v του Ψαλτηρίου της Μελισένδης, ενός εικονογραφημένου χειρογράφου που φιλοτεχνήθηκε στην Ιερουσαλήμ μεταξύ 1131 και 1143 και φυλάσσεται σήμερα στη Βρετανική Βιβλιοθήκη ως Egerton MS 1139. Ο κατάλογος της Βρετανικής Βιβλιοθήκης καταγράφει τη θέση της στην εναρκτήρια ακολουθία του χειρογράφου.
![]() |
| Βασίλειος, Είσοδος στα Ιεροσόλυμα, φ. 5v του Ψαλτηρίου της Μελισένδης, 1131–1143. Βρετανική Βιβλιοθήκη, Egerton MS 1139. |
Στο ψηλό, στενό πεδίο της μικρογραφίας στοιβάζεται μια πολυπρόσωπη συνάντηση. Σχεδόν κατ’ ενώπιον κάθεται ο Χριστός, αν και ο όνος βαδίζει προς τα δεξιά· το δεξί του χέρι υψώνεται σε ευλογία, ενώ το αριστερό κρατά γαλάζιο ειλητάριο. Σταυρωτός φωτοστέφανος τον ξεχωρίζει από τις μορφές γύρω του, και πάνω από το χρυσό βάθος καμπυλώνεται πλατύ τόξο με κόκκινο και μπλε διάκοσμο.
Κάτω αριστερά στριμώχνονται οι ακόλουθοι, με τα πρόσωπα στραμμένα προς τον Χριστό. Στην απέναντι πλευρά, μια μορφή σκύβει από ένα δέντρο, ενώ άλλες δύο σηκώνουν ιμάτια προς τη διαδρομή του όνου. Μικρά πουλιά κάθονται στο δέντρο αριστερά. Ο ζωγράφος δίνει χώρο σε αυτές τις λεπτομέρειες χωρίς να απεικονίζει τα τείχη ή την πύλη της Ιερουσαλήμ: την αφήγηση σηκώνουν η κίνηση του όνου και οι πράξεις των ανθρώπων.
Μια ευαγγελική σκηνή προσαρμοσμένη στη σελίδα
Τα ιμάτια θυμίζουν την ευαγγελική διήγηση για το πλήθος που έστρωνε τα ρούχα του μπροστά στον Χριστό (Ματθ. 21:8). Ωστόσο η διάταξη της μικρογραφίας είναι ασυνήθιστα συμπυκνωμένη. Στον κατάλογο του Metropolitan Museum of Art σημειώνεται ότι ο Βασίλειος προσάρμοσε μια βυζαντινή σύνθεση στο κάθετο πλαίσιο, παραλείποντας τις συνήθεις μορφές που κρατούν βάγια. Φυλλώδεις κλάδοι παραμένουν στη σκηνή, ιδίως γύρω από τη μορφή στο δέντρο, αλλά τη μεγαλύτερη έμφαση παίρνουν τα ιμάτια κάτω από τον όνο.
Μέσα στο χειρόγραφο, η εικόνα έπεται της Έγερσης του Λαζάρου στο φ. 5r και προηγείται του Μυστικού Δείπνου στο φ. 6r. Οι τρεις διαδοχικές σελίδες οδηγούν τον αναγνώστη από τη Βηθανία, μέσα από την άφιξη του Χριστού στα Ιεροσόλυμα, προς τα γεγονότα του Πάθους.
Ο Βασίλειος και το Ψαλτήριο της βασίλισσας Μελισένδης
Το Ψαλτήριο φιλοτεχνήθηκε πιθανότατα για τη Μελισένδη, βασίλισσα της Ιερουσαλήμ. Η εναρκτήρια ακολουθία του περιλαμβάνει είκοσι τέσσερις ολοσέλιδες μικρογραφίες με τον βίο του Χριστού και της Θεοτόκου. Την τελευταία εικόνα της ακολουθίας, τη Δέηση στο φ. 12v, υπέγραψε ο Βασίλειος· η Βρετανική Βιβλιοθήκη τον συνδέει με την παραγωγή του, ενώ στο ευρύτερο χειρόγραφο εργάστηκαν και άλλα καλλιτεχνικά χέρια. Το κύριο κείμενο είναι λατινικό, και οι εναρκτήριες μικρογραφίες φέρουν ελληνικές επιγραφές.
Στη συνάντηση αυτή των παραδόσεων, στην Ιερουσαλήμ του δωδέκατου αιώνα, ανήκει και η Είσοδος στα Ιεροσόλυμα. Το χρυσό βάθος και η συγκρατημένη μορφή του Χριστού συνυπάρχουν με μια ζωηρή αφήγηση ανθρώπων που σκαρφαλώνουν, απλώνουν το χέρι και στρώνουν τα ρούχα τους. Σε αυτό το φύλλο, το επόμενο βήμα του όνου συγκεντρώνει τις χωριστές αυτές κινήσεις.
